Şehir Tiyatroları’nda On İki Öfke- li Adam’ı izledik. Reginald Rose’un 1950’lerde Amerika’da kaleme aldığı bir oyun bu. Şehir Tiyatroları’nda daha evvel 1958-1959 ile 1982-1983 sezon- larında sahnelenmiş. Ayrıca sinemaya da Sidney Lumett’ın yönetmenliğiyle 1959 yılında aktarılmış.

Şehir Tiyatroları’nın yüzüncü yılında, bu sezon, tekrardan sahnelenen oyu- nu Arif Akkaya yönetiyor. Kadrosun- da ise Ahmet Özarslan, Ali Gökmen Altuğ, Burteçin Zoga, Enes Mazak, Erkan Akkoyunlu, Gün Koper, Kutay Kırşehirlioğlu, Mehmet Avdan, Metin

Çoban, Nihat Alpteki, Rahmi Elhan, Serdar Orçin, Yalçın Avşar rol alıyor.

Oyun, basit bir cinayet davasını ince- lemek üzere bir araya gelen düşün- celeri, meslekleri, ideolojileri, sosyal statüleri ve yaşları birbirlerinden farklı olan on iki kişilik jürinin bir ka- rar verme durumunu ele alıyor. On iki kişilik jüri, on dokuz yaşında bir çocu- ğun babasını öldürüp öldürmediğine, suçlu olup olmadığına karar vermek üzere bir odada tartışıyorlar. Durum itibariyle çok basit bir konu gibi duru- yor. Fakat her şey tam da bu noktada başlıyor.

Bir insanın hayatı söz konusu olan… On dokuz yaşındaki çocuğun cinaye- ti işleyip işlemediğini tam olarak jüri bilmese dahi o odadan bir karar vere- rek çıkacaklar ve bir insanın hayatı on iki kişinin dilinden dökülen cümlelere göre ya sürecek ya bitecek. Burada artık önemli olan çocuğun cinayeti iş- leyip işlemediği değil, bir düşüncenin hayat üzerindeki belirleyiciliği oluyor.

Her toplulukta olduğu gibi bu on iki kişilik gruptaki insanlar da farklı ya- pılara sahip. Jüri üyeleri arasında pa- zarlamacı da var, reklâmcı da… Kimi, akşamki beyzbol maçına yetişmenin derdinde, kimi kendi oğluna olan öf- kesini suçlanan çocuktan çıkarmak is- temekte. Asil (!) Amerikan toplumunu temsil eden bir göçmen bile var arala- rında ve bir de tabi olaya duyguların- dan arınmış bir şekilde matematiksel olarak bakan ve eldeki bulgulara karşı önyargısız bir şekilde yapmamış olma ihtimalini düşünen biri de var..

Oyun boyunca on bir jüri bir an önce karar verip o odadan çıkmak niyetin- de. Bir insanın ölecek olması on bir üyenin umurunda bile değil.

Yalnızca biri “ya yapmadıysa” düşün- cesini taşıyor. Bir ihtimal yalnızca “ya yapmadıysa” ve bir saat elli dakika sü- ren oyun boyunca tek bir jüri, en azılı tartışmaları yürüttüğü jüriler de dahil olmak üzere herkesi bir an olsun fark- lı düşünmeye yönlendiriyor. Ve sonuç olarak, bir hayat için karar vermenin bu kadar kolay olmayacağı sonucu çı- kıyor. Bir insanın “ya yapmadıysa” dü- şüncesi, en katı, en değişmez sanılan düşünceleri dahi değiştirebiliyor. Ön yargıları parçalayabiliyor.

Evet, oyun konusu itibariyle bizim adalet ve yargı sistemimize hiç de uzak değil. Oyunun yazıldığı, ilk sah nelendiği günlerden bu güne adalet sistemi değişmedi. Aksine daha da gedikler açıldı. İnsanlar bir gecede çıkan kararlarla darağaçlarına asıldı, aileleri radyolardan öğrendi. Uydur- ma gerekçelerle tutuklanan insanlar ömür boyu hapis cezalarına çarptırıl- dı. Baskılara, yasaklara karşı direnen- ler sokak ortasında katledildi. Katledi- liyor. Evet, adalet kişiye uygun biçilen bir kıyafet halini alıyor.

12 Öfkeli Adam’ı izlerken aklımızdan bunlar geçip duruyor. Oyun bu sezon sahnelenmesine rağmen çok uzun za- mandır oynanıyormuş gibi oturmuş oyunculuklar yerinde ve abartısız, tek mekan ve on iki erkek oyuncu olma- sının zorluklarını etkileyici diyaloglar ve oyunculuklarla ortadan kaldırıyor. Sade bir dekor tercih edilmiş. Deko- run sadeliği adeta odadaki tartışma- lar yoğunlaştıkça insanı o duyguya sokmaya büyük bir katkı sağlıyor. Gökyüzü efektleri odanın atmosferini iyi yansıtıyor. Yalnızca kostüm seçim- lerinde çok da detaylı düşünülmediği düşüncesine varıyoruz. Oyundaki di- yalektik, sahnede beden bulduğun- dan, karakterlerin duygu durumla- rıyla özdeşim kurmak ve olayı neden sonuç ilişkisi halinde incelemek hiç de zor olmuyor. Oyun boyunca aslın- da çocuğun bu suçu işleyip işlemedi- ğini merak etmiyoruz. Oyunun yazılış amacının, ön yargıları parçalamak, adaletin nasıl kişiye uygun bir kıyafet haline getirildiğini görmemizi sağla- mak olduğunu anlıyoruz.

12 Öfkeli Adam bu sezon şehir tiyat- rolarında izlenebilecek oyunlardan biri.